نخست بايد دانست ميان روش هدايتى خداوند و وسوسه هاى شيطان تفاوت اساسى وجود دارد «قبل از انجام گناه» خداوند آدمى را از نزديك شدن به حريم گناه به شدت هشدار مى دهد. اما شيطان گناه را در نظر انسان كوچك مى كند و آن را قابل جبران جلوه مى دهد.

«بعد از انجام گناه»، خداوند به كسانى كه پشيمان مى شوند و به فكر اصلاح و جبران مى باشند وعده آمرزش و حتى پذيرش بيش از گذشته به بندگان مى دهد. تا آدمى با اميدوارى به رحمت بى پايان خدا هر چه سريع تر و پايدارتر به راستى و درستى گرايش پيدا كند. اما شيطان نااميدى و بريدگى را در دل و جان آدمى رخنه مى دهد تا بيش از پيش در لجن زار آلودگى غوطه ور شود. 

با آگاهى به آن چه گفته شد حال بايد دانست ياءس از رحمت خداوند گناهى بزرگ است مگر خود او نفرموده است: «به آن بندگانم كه با عصيان بر نفس خويش اسراف كردند بگو: هرگز از رحمت خدا نااميد مباشيد البته خدا گناهان را خواهد بخشيد كه او بسيار آمرزنده و مهربان است»

 و پيامبرش فرمود: «التائب من الذنب كمن لا ذنب له؛ توبه كننده از گناه همانند كسى است كه گناهى نكرده است»(1)

 پس چرا از رحمت او ماءيوس باشيم؟ به فرموده امام سجاد (ع) در دعاى ابوحمزه: خدايا آن گاه كه به گناهانم مى نگرم آه از نهادم بر مى آيد و جزع و فزع مى كنم و آن گاه كه به كرم تو مى نگرم طمع مى كنم. 

بازآ بازآ هرآنچه هستى بازآ            گر كافر و گبر و بت پرستى بازآ

اين درگه ما درگه نوميدى نيست       صدبار اگر توبه شكستى بازآ

سفارش ما به شما اين است كه وقتى توبه مى كنيد عزم راسخ داشته باشيد كه ديگر گناه نكنيد و گذشته ء خود را فراموش نماييد راهى كه صد درصد گناه نكردن در تمام زندگى را تضمين كند براى افراد عادى بشر چيز سهلى نيست؛ زيرا انسان موجودى مختار و داراى تمايلات گوناگون است. بلى با عزمى آهنين و مبارزه اى دائمى با نفس تدريجا مى توان به چنين جايگاه رفيعى دست يافت.موارد زير در اين زمينه بسيار سودمند است ولى هيچ يك را تضمين قطعى نمى توان به حساب آورد. بلكه تضمين نهايى در نفس و عزم راسخ خود انسان است:

1. مطالعه پيوسته در عوالم پس از مرگ و احوال برزخ و قيامت و جديت در ترس از عوالم پس از مرگ.

2. مطالعه پيرامون عواقب وخيم گناهان.

3. ارتباط پيوسته و قلبى با خداوند خواندن قرآن دعاها نماز شب و وليكن با توجه و حال.

4. داشتن حالت انابه خضوع و تضرع دائمى توبه و استغفار.

5. دورى از عواملى كه انسان را به گناه متمايل مى سازد؛ مانند محيط هاى آلوده به گناه.

6. از بين بردن زمينه هاى گناه؛ مثلا كسى كه انحرافات جنسى دارد بايد هر چه سريع تر ازدواج كند.

7. نشست و برخاست با افراد مومن و خداترس واقعى.

8. جديت در مبارزه با خواهش هاى نفسانى.

پى‏نوشت‏:

 (1) بحار ج 2 ص 154